Ai đến Hà Nội mùa này cũng đều được trải nghiệm cái đẹp của thành phố bằng tất cả các tri giác. Được nhìn, được sờ, được ngửi, được nếm và được nghe những thứ đặc trưng đã tạo thành mùa xuân miền Bắc.

Tháng 3 về lại nhớ về mùi hoa bưởi

Tháng 3 về, thời tiết đã bớt đi cái lạnh và thay vào đó là những cơn mưa xuân ẩm ướt thì chính là lúc khứu giác của người Hà thành được đánh thức bởi vị thơm của hoa bưởi.

Mùi hoa bưởi thơm nhưng không hắc, dù đứng từ xa cả nửa cây số vẫn có thể thấy mùi của nó thoang thoảng trong cái gió lành lạnh còn sót lại.

Hoa bưởi được bán trên phố với giá 20.000 – 25.000 đồng/gram

Những cành hoa bưởi trắng được ngắt còn nguyên tầu lá xanh chụm lại, nằm trọn trong gánh hàng rong của các chị, các mẹ mang từ nơi ven đô lên bán

Nhưng hoa bưởi đâu chỉ để nhìn hay làm cảnh. Liệu mấy ai còn nhớ, những nồi chè đậu đen, hay nước đường được cho thêm vài cành hoa bưởi của ngày xưa

Ngày đó, những người phụ nữ lớn tuổi trong nhà thường pha nước đường có lẫn vài cành hoa bưởi để ăn kèm thạch đen cho ngậy mùi

Mùi thơm của nó vẫn còn đọng lại trong kí ức của nhiều người mỗi khi vô tình ngửi thấy mùi hoa bưởi phảng phất nơi góc phố Hà Nội

Màu trắng của sưa, tím của hoa ban, đỏ của hoa gạo, vàng của cúc…

Hiếm thấy, thời gian nào trong năm Hà Nội lại tràn ngập đủ sắc hoa đến thế.

Tạm thời hãy bỏ qua những cơn mưa phùn làm phiền bạn đi, mà hãy dành ra 1 ngày cuối tuần đi lang thang trên phố để được ‘mục sở thị’ những loài cây đơm hoa tháng 3. Mùa xuân, tháng 3 về, mùa của đơm hoa kết trái.

Tràn ngập sắc tím của hoa ban

Trong khi đi thực hiện bộ ảnh này, chúng tôi vô tình gặp ông Hoàng Xuân Bách (65 tuổi), người con Hà Nội nhưng đã xa quê hơn 40 năm, nay mới có dịp quay trở lại. Ông cho biết, vì mưu sinh lên ông đã vào Nam sinh sống từ thời đất nước mới giải phóng.

Nhưng cái nắng phương Nam tháng 3 năm nào cũng khiến ông nhớ về tuổi thơ ở miền Bắc. Ông thèm cái lạnh để được hì hụp bát phở nóng tỏa khói nghi ngút ở 1 cửa tiệm nổi tiếng gần ga tàu điện gần bờ hồ Hoàn Kiếm (nhưng bây giờ đã không còn), hay hàn thuyên với bạn bè đồng lứa qua tách chè ướp hoa bưởi nóng bỏng lưỡi.

Hoa ban đẹp tinh khiết tạm thời xóa tan đi cái vẻ u ám của thời tiết

Nhà ông Bách ngày xưa ở làng Ngọc Hà, làng trồng hoa Ngọc Hà nổi danh một thời. Khi cùng ông dạo bước trên đường Hoàng Hoa Thám, ông tiếc rằng, làng hoa Ngọc Hà ngày xưa đã không còn trồng hoa mà thay vào đó là những căn nhà san sát nhau hay cảnh người xô bồ, chen chúc nhau từng tí một.

Cùng ông Bách dạo quanh khu công viên Bách Thảo nằm cách đó không xa. Vào đầu tháng 3, Hà Nội sẽ xuất hiện sắc trắng của những nhánh hoa sưa tinh khôi, mong manh như tuyết trắng bao phủ nhiều con phố.

Trong ánh nắng mai nhẹ nhàng cuối xuân, hình ảnh hàng sưa nghiêng mình với những cánh hoa li ti khẽ bay theo từng cơn gió đã in đậm trong trí của ông. Nhưng thật đáng tiếc, năm nay hoa sưa nở muộn. Năm nay, thay vì được chứng kiến hoa sưa trổ hoa, những gốc sưa có giá bạc tỉ lại im lim rủ bóng xuống mặt hồ Bách Thảo.

Ông Bách thở dài: ‘Ở cái tuổi này, liệu còn kịp thời gian để trở về nhìn lại hoa sưa nữa hay không?’

Nhưng Hà Nội mùa này đâu chỉ có hoa sưa, Thủ đô ngàn năm tuổi còn có sắc tím của hoa ban nở rực rỡ ở các con đường như Thanh Niên, Bắc Sơn hay vườn hoa Le-nin… Hay những gánh hoa rong của chị, em cũng đầy rực rỡ sắc màu.

Hà Nội mùa nào đẹp nhất thì nhiều người chắc sẽ đồng ý theo như lời ông Bách tâm sự: ‘Mùa hoa tháng 3, Hà Nội là đẹp nhất’.

Những gánh hoa rong sặc sỡ sắc màu

Bài viết Tháng 3 gọi tên của những mùa hoa đẹp nhất miền Bắc đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Nghề chính của làng Hữu Tiệp là trồng hoa, lúc đầu trồng
các loại hoa nội, từ đầu thế kỷ XX bắt đầu trồng các loại hoa ngoại mà
những người học được đầu tiên là các ông Phạm Văn Tỉnh và Trịnh Văn
Quang. Người Hữu Tiệp còn biết kết hoa cho các xe tay, xe ô tô để dùng
trong các dịp lễ tết, hội hay cưới xin, tang ma. Nghề trồng hoa làm cho
cuộc sống của dân làng dễ chịu hơn so với các làng trồng lúa trong khu
“Thập tam trại”. Nhà cửa trong làng xưa kia phần lớn là nhà gạch hoặc
nhà ngói. Ngoài trồng hoa, phụ nữ trong làng còn buôn bán hoa, nam giới
đi làm thợ nề, làm cai hoặc làm công nhân, số người đi học để làm công
chức rất ít.

Làng Hữu Tiệp có ba xóm : xóm Bảo Vân ở sát Đường
Thành (đường Hoàng Hoa Thám), xóm Đình và xóm Thượng. Cư dân trong làng
thuộc các họ gốc là : họ Tống, họ Lê và họ Trịnh. Ba họ này đều từ Tống
Sơn (Thanh Hóa) và Hoa Lư (Ninh Bình) chuyển cư ra vào khoảng thế kỷ XI –
XV. Về sau có thêm các họ : Phạm, Nguyễn, Dương, An.

Làng có
ngôi đình thờ Huyền Thiên Hắc Đế – một nhân vật truyền thuyết đã âm phù
vua nhà Lý đánh thắng giặc ngoại xâm, giống như làng Ngọc Hà. Làng có
chùa Bát Mẫu quy mô khá lớn. Làng có hai ngôi đền : đền Cát Triệu thờ mẹ
thành hoàng, đền Trường Dược thờ Cửu Thiên Huyền Nữ, tục truyền là bà
chúa giữ kho thuốc súng, về sau thờ cả Mẫu Liễu Hạnh và Thuỷ Tinh (Mẫu
Thoải). Hội làng được tổ chức vào ngày 19 tháng Giêng, chung với làng
Ngọc Hà. Hai làng rước bài vị của thần đến Núi Sưa (trong vườn Bách Thảo
hiên nay) để tế chung.

Nhắc đến Hữu tiệp, người ta không thể
quên được sự kiện đáng ghi nhớ. Đó là ngày 28 – 12 – 1972, một máy bay
B. 52 của giặc Mỹ đã bị quân và dân Thủ đô bắn rơi xuống klhu vực xóm
Thượng của làng. Xác chiếc máy bay này hiện vẫn được bảo tồn, như là
minh chứng cho cuộc chiến đấu kiên cường của quân và dân ta trong chiến
dịch “Điện Biên Phủ trên không” cuối tháng 12 – 1972.

Bài viết Làng Hoa Hữu Tiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Di tích lịch sử Hồ Hữu Tiệp – Ảnh: Sưu tầm

Hồ Hữu Tiệp hay còn gọi là Hồ Ngọc Hà nằm ở phường Ngọc Hà, quận Ba
Đình, Hà Nội là di tích của một khúc sông cũ. Khúc sông đó vào năm 1994 đã bị lấp, chỉ còn lại một
phần và sau này phần đó trở thành hồ Hữu Tiệp ngày nay. Hiện nay hồ này là một nơi phục vụ nhu cầu
sinh hoạt của người dân như: tập thể dục, đi bộ, dạo, nghỉ chân, tham quan hồ.

Hồ Hữu Tiệp và xác B52 tồn tại qua thời gian – Ảnh: Sưu
tầm

Bốn mươi năm, nửa đời người đã trôi qua nhưng ở mặt hồ Hữu Tiệp,
xác chiếc máy bay B52 Mỹ vẫn nổi lên như một “hòn non bộ đuy-ra”. Hỏi bất kỳ một người dân nào ở
đây, từ những đứa trẻ cắp cặp đi học đến người già, đều thấy nét bình thản trong câu nói: “Xác B52
đấy!”. Nhưng, trong cái bình thản đó là niềm tự hào…

Xác chiếc máy bay B52 hiện nay vẫn còn đó như một minh chứng cho
lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam – Ảnh: Sưu tầm

Cô gái làng bình thản tưới hoa, sau lưng cô là xác chiếc máy bay
nhô lên trên mặt nước. Bức ảnh của nghệ sĩ nhiếp ảnh Văn Bảo đã đi vào lịch sử. Một bức ảnh nhưng
nó là cả một câu chuyện về cuộc chiến tranh Việt Nam.”Hòn non bộ đuy-ra” ấy là cách gọi của chính
người dân làng hoa Hữu Tiệp, Ngọc Hà ngay từ dạo đó đến giờ. Các cụ già ở Hữu Tiệp kể lại, xác máy
bay rơi tung tóe khắp nơi ấy vậy mà chẳng có cái nào trúng giữa luống hoa. Sau sự kiện máy bay B52
rơi, sau những trận bom, hoa làng thi nhau nở bung khoe sắc. Những thược dược, những dơn, những
hồng thắm đỏ…

Ngày nay di tích hồ Hữu Tiệp và xác máy bay rơi chỉ còn lại với
thời gian và gần như bị lãng quên – Ảnh: Sưu tầm

Theo tư liệu còn lưu tại Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam, đêm
chiếc máy bay B52 rơi ở làng hoa Hữu Tiệp, Ngọc Hà đó là đêm thứ 9 của cuộc tập kích tháng 12/1972.
Đêm đó, từ 3 hướng Đông Nam, Tây, Tây Bắc, 36 chiếc B-52 đánh vào Hà Nội. Tại một cánh đồng huyện
Yên Phong, Bắc Ninh, Tiểu đoàn 72 tên lửa, Trung đoàn 285 vừa cơ động từ Hải Phòng lên (chiều
23/12/1972 Tiểu đoàn 72 nhận lệnh hành quân thần tốc lên Hà Nội để tăng cường bảo vệ Thủ đô), lập
một trận địa mới chặn địch từ hướng Đông Bắc.

Dù thế nào đi chăng nữa, đây là cả một niềm tự hào cho bao lớp
thế hệ – Ảnh: Sưu tầm

Bốn mươi năm, nửa đời người đã trôi qua nhưng ở mặt hồ Hữu Tiệp,
xác chiếc máy bay B52 Mỹ vẫn nổi lên như một “hòn non bộ đuy-ra”. Hỏi bất kỳ một người dân nào ở
đây, từ những đứa trẻ cắp cặp đi học đến người già, đều thấy nét bình thản trong câu nói: “Xác B52
đấy!”. Nhưng, trong cái bình thản đó là niềm tự hào…

Bài viết Hồ Hữu Tiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Một
thời hoàng kim

Người Hà Nội dù ở
đâu cũng thích hoa. Hoa tỏa hương trong những ngôi nhà cổ kính, khoe sắc bên quang gánh của các cô
hàng hoa, trên tay của các thiếu nữ… Cứ mỗi độ Tết đến xuân về, khi bài hát ngọt ngào Mùa xuân,
làng lúa làng hoa của nhạc sĩ Ngọc Khuê cất lên: “Làng em làng hoa, hoa thơm ngát bốn mùa/ Hồ Tây
đôi bên, trong tình yêu hoa lúa rộn ràng”, kí ức về hoa Ngọc Hà lại ùa về, khiến bao trái tim hoài
cổ rung lên thổn thức.

Cái tên
Ngọc Hà từ lâu đi vào thơ ca, nhạc, họa với bao thân thương, trìu mến: “Giếng Ngọc Hà vừa trong vừa
mát/ Hoa Ngọc Hà thơm ngát gần xa/ Hỏi người xách nước tưới hoa/ Có cho ai được vào ra chốn này?”.
Hay: “Ngày rằm đi chợ mua hoa/ Phải chờ thấy gánh Ngọc Hà mới mua”. Chỉ từng ấy thôi cũng đủ thấy
Ngọc Hà quan trong nhường nào trong đời sống tinh thần của người dân đất Thăng Long – Kẻ
Chợ.

Tìm đến làng Ngọc
Hà vào một ngày cuối thu, những mong gợi lại trong ký ức xa xăm của các cụ nơi đây hình ảnh chân
thực nhất về một làng hoa và cuộc sống của những người suốt đời vun trồng cái đẹp. Tuy nhiên, các
bậc cao niên từng gắn bó máu thịt với nghề trồng hoa giờ cũng chỉ còn lác đác như lá mùa
thu.

Theo sử
sách còn ghi chép lại, ở mạn nam Hồ Tây, chỉ cách bờ hồ tầm một con đê, vốn là bức tường bao phía
bắc Hoàng Thành Thăng Long, làng hoa Ngọc Hà ra đời ở ngay trên khu vườn thượng uyển của các vị vua
cuối triều Lý. Người xưa đã lấy tên của dòng Ngự Hà chảy qua khu Ngự Uyển này đặt tên cho làng là
Ngọc Hà như ngày nay

Cụ Trần
Nguyên Bộ, một người trồng hoa lâu năm kể, người dân Ngọc Hà xưa kia trồng đủ các loại hoa đẹp cung
cấp cho những người sành chơi ở đất kinh kỳ. Ngày ấy, qua khỏi đình Ngọc Hà, hai bên bờ dậu nhà nào
nhà nấy đã chi chít hoa tươi. Đến Ngọc Hà là lạc vào “xứ hoa” với bạt ngàn sắc thắm nào là hồng,
cúc, lan, nhài… tới những thứ xưa hiếm và lạ như făng-xê, lay-ơn, vi-ô-lét, loa kèn, cẩm chướng…
Dù đi trên con đường trục hoặc các nhánh đường xương cá của làng, đâu đâu cũng thấy toàn hoa là
hoa.

Buổi sáng, khi
sương đêm còn ướt đẫm trên những nhành hoa, mọi người đang chìm sâu trong giấc ngủ, đường làng Ngọc
Hà đã rộn vang bởi tiếng gọi nhau í ới của các cô hàng hoa đi chợ sớm. Trên cách đồng hoa ven Hồ
Tây, tiếng trò chuyện của những người nông dân đang xới đất, tưới hoa, vun gốc, nhặt cỏ…vang động
cả một vùng. Chủ đề trong các câu chuyện của họ bao giờ cũng là hoa: nào là những giống hoa mới
nhập, là giá hoa hôm nay, là kỹ thuật chăm sóc cây giống, kinh nghiệm hãm hoa, ghép cành… Có lẽ
đấy là thời kỳ hưng thịnh nhất của làng hoa Ngọc Hà.

Dân Ngọc Hà
xưa khắt khe trong chọn giống hoa. Hoa trà, địa lan, mẫu đơn là hoa quý, được trồng rất nhiều ở
đây. Có gia đình trồng hàng trăm chậu trà, địa lan, thủy tiên. Chỉ những người biết thưởng thức và
có điều kiện chơi mới nổi mua các thứ hoa thuộc dạng “quý tộc” này.

Có gia đình
lại chỉ chuyên trồng và bán độc một loại hoa. Trồng hoa không những là một nghề để kiếm sống mà còn
là một thú chơi tao nhã của bà con nơi đây. Người làng Ngọc Hà vẫn có thói quen giữ lại cho mình
những chậu hoa đẹp nhất để thưởng lãm sau những giờ lao động vất vả.

Hoa Ngọc Hà
phục vụ cho cuộc sống của người dân đất kinh kỳ từ lễ hội, ma chay, cưới hỏi, cúng lễ và cả ngày
bình thường. Những ngày giáp Tết, người Hà Nội có thói quen rủ nhau lên Ngọc Hà ngắm hoa và mua
hoa. Ngày ấy, làng hoa còn là địa điểm được trai thanh gái lịch đất Hà Thành chọn lựa để hò hẹn,
thề nguyền và bao mối tình đẹp đã đơm hoa kết trái từ nơi đây.

Mảnh đất
bao đời là chốn hương sắc bậc nhất của đất kinh kỳ này đã sản sinh ra những người con gái nổi tiếng
xinh đẹp, nết na, chăm chỉ. Hoa Ngọc Hà đẹp, các cô gái Ngọc Hà đi bán hoa cũng thật tao nhã, duyên
dáng với áo tứ thân, tóc vấn đuôi gà, má đỏ hây hây, răng đen hạt huyền uyển chuyển gánh hàng hoa
len lỏi khắp phố phường Hà Nội.

Mảnh đất
bao đời là chốn hương sắc bậc nhất của đất kinh kỳ này đã sản sinh ra những người con gái nổi tiếng
xinh đẹp, nết na, chăm chỉ. Hoa Ngọc Hà đẹp, các cô gái Ngọc Hà đi bán hoa cũng thật tao nhã, duyên
dáng với áo tứ thân, tóc vấn đuôi gà, má đỏ hây hây, răng đen hạt huyền uyển chuyển gánh hàng hoa
len lỏi khắp phố phường Hà Nội.

Đặc biệt,
những ngày Thủ đô chìm trong khói lửa chiến tranh, hình ảnh các cô gái Ngọc Hà duyên dáng, dũng cảm
chiến đấu với tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, còn in đậm trong kí ức của nhiều người.
Dáng vẻ yêu kiều của một cô gái đang tưới hoa bên xác chiếc máy bay B.52 rơi ở hồ Hữu Tiệp trong
chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” cuối năm 1972 mà nhiếp ảnh gia Văn Bảo xuất thần ghi lại được
là minh chứng rõ nét nhất cho vẻ đẹp tinh khôi và phẩm chất anh hùng của người con gái làng
hoa.

Tên gọi
của miền kí ức

Nhắc tới cái tên
Ngọc Hà, tưởng như vẫn thấp thoáng ẩn hiện một mùi hương, nhưng kì thực hình ảnh trong trẻo ấy đã
không còn hiện hữu ngoài cuộc sống thường nhật nữa. Những mảnh vườn bốn mùa xanh ngát, tỏa hương
bởi sắc tím của vi-ô-lét, sắc thắm của hoa hồng, sắc vàng của hoa cúc… còn chăng chỉ là hoài
niệm
Ngọc Hà
ngày nay không còn vương lại chút dấu tích gì để người ta nhận ra đây từng là một trong những làng
hoa cổ nổi tiếng bậc nhất của đất kinh kỳ xưa kia nữa. Không ít người Hà Nội vẫn nuối tiếc, xót xa
khi nhớ về một làng hoa nức tiếng, giờ đây chỉ còn ngát hương trong tâm thức.

Làng hoa xưa chỉ còn trong ký
ức của những người con Hà thành xưa – Ảnh: Sưu tầm

Cái vòng
xoáy của thương mại và cơ chế thị trường diễn ra thật khủng khiếp, trách sao hoa Ngọc Hà cứ mai một
dần theo thời gian, sao người làng Ngọc Hà cứ bán dần đất trồng hoa để xây biệt thự. Đường nhựa
thay thế cho đường làng lát gạch, siêu thị nhà cao tầng thay thế cho những cách đồng hoa. Theo
người dân nơi đây, làng hoa bắt đầu suy tàn khi Hợp tác xã rau hoa giải thể và đất được giao về cho
các hộ gia đình vào thập niên 90 của thế kỉ trước.

Người nông
dân bao đời gắn bó với nghề trồng hoa nay chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Những cái tên như Nguyễn
Văn Lùn, Trần Nguyên Bộ, Trần Minh… được người dân Ngọc Hà nhắc tới trong niềm tự hào, kính trọng
bởi họ chính là những viên ngọc quý còn sót lại của một thời hoàng kim xưa.

Họ và con
cháu của họ đang tiếp tục ươm trồng cho những chồi non nảy nở, vẫn bám trụ với cái nghề công phu
nhọc nhằn mong gìn giữ một thú chơi tao nhã của vùng đất Thăng Long nghìn năm văn hiến.

Làng hoa Hà Nội
đã lùi xa, rất xa. Hết rồi Ngọc Hà, Đại Liên, Nghi Tàm, Nhật Tân, Quảng Bá. Bây giờ là những cánh
đồng hoa ở Tây Tựu, Mê Linh, ở Văn Giang bên kia con sông Hồng; Hoa từ Sa Pa về, Đà Lạt ra. Rồi hoa
từ phía trời Âu đổ về Hà Nội. Hà Nội bây giờ “muôn hồng nghìn tía”. Càng thấy nhớ, thấy thương
những “gánh hàng hoa” mộc mạc xưa kia và “gói hoa cúng” khiêm tốn trong cái rổ mẹ ta đi chợ
về.

Làng
hoaHà Nộiđãlùi xa -Ảnh: Sưu tầm

Những
cánh đồng hoa giờ chủ yếu chỉ trồng chuyên biệt một vài loại- Ảnh: Sưu tầm

Những nghệ
nhân trồng hoa cuối cùng – Ảnh: Sưu tầm

Làng hoa Ngọc Hà
nay đã thu hẹp rất nhiều so với những năm cuối thế kỷ trước nhưng vẫn còn đây những người con yêu
nghề, những người ngày ngày vun trồng những luống hoa tươi cho thủ đô, chúng ta vẫn có thể hy vọng
ở họ, những người cố gắng giữ mãi một nét Hà Nội xưa giữa bộn bề cuộc sống này.

Bài viết Làng hoa Ngọc Hà đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.