Đặc biệt, trên dãy núi Ngọc Linh nối 2 tỉnh Quảng Nam và Kon Tum có sâm Ngọc Linh – sản vật quý hiếm, là một loại dược liệu được các nhà khoa học trong và ngoài nước đánh giá có giá trị sánh ngang hoặc hơn các loại sâm Mỹ, Triều Tiên…

Sâm Ngọc Linh đã nổi tiếng và người dân, du khách muốn khám phá nơi trồng loại sản vật này. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, người dân tiếp cận vùng sâm còn hạn chế. Hơn nữa, lo ngại vấn đề an ninh, an toàn cho du khách muốn khám phá vùng sâm nên địa phương và ngành chức năng tỉnh Quảng Nam quyết định tổ chức tour du lịch đến nơi đây để tạo thuận lợi cho du khách.

Cuối tháng 1/2019, UBND tỉnh Quảng Nam cũng đã quyết định công nhận điểm du lịch “Vườn sâm Ngọc Linh – Tăk Ngo” thuộc xã Trà Linh. Đây là điều kiện thuận lợi để huyện Nam Trà My và ngành du lịch tỉnh tổ chức tour du lịch đến nơi đây.

Theo ông Hồ Quang Bửu, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, hiện vùng sâm Ngọc Linh có tổng diện tích khoảng 85ha được chia làm 3 vùng. Trong đó, vùng để du khách tham quan rộng khoảng 11ha, vùng nghiên cứu khoa học khoảng 5ha, còn lại hơn 68 ha là vùng trồng sâm để cung cấp giống cho người dân trồng phát triển kinh tế.

Khi tuyến du lịch này được đưa vào hoạt động, du khách sẽ được khám phá những khu rừng nguyên sinh, ngắm những con thác hùng vĩ, tận hưởng cảnh quan kỳ vĩ, không khí trong lành và đặc biệt là trải nghiệm quá trình phát triển của loài thảo dược sâm Ngọc Linh qua từng giai đoạn phát triển của loại cây quý này.

Để tạo điều kiện cho du khách đến tham quan vùng sâm Ngọc Linh, Chủ tịch huyện Nam Trà My cho biết, du khách chỉ cần liên hệ với Trung tâm sâm Ngọc Linh ở huyện Nam Trà My và sẽ có người hướng dẫn, đưa đi tham quan vùng sâm này.

Đặc biệt, ông Hồ Quang Bửu cho biết, trước mắt tour du lịch khám phá này sẽ hoàn toàn miễn phí, khi nào hoàn thiện hạ tầng sẽ tổ chức bán vé.

Còn ông Nguyễn Thanh Hồng – Giám đốc Sở VH-TT&DL Quảng Nam, cho rằng, điểm du lịch vườn sâm Ngọc Linh được hình thành sẽ tạo thêm một điểm thú vị cho du khách khám phá khi đến với tỉnh Quảng Nam. Đây cũng là cú hích để phát triển du lịch vùng núi phía Nam của tỉnh Quảng Nam trong tương lai.

Ngoài khám phá vùng sâm Ngọc Linh, hiện trên địa bàn huyện Nam Trà My còn nhiều địa điểm rất thú vị để cho du khách khám phá như rừng quế cổ thụ ở xã Trà Vân, vườn tre khổng lồ ở xã Trà Nam, thác 5 tầng ở xã Trà Mai…

Tuy nhiên, một hạn chế để du khách đến nay là hệ thống hạ tầng, đường sá tuy đã có nhưng chưa được nâng cấp. Tuyến đường từ TP Tam Kỳ lên trung tâm huyện Nam Trà My quá xa, nhiều nơi đường quanh co nguy hiểm, mưa gió sạt lở hàng năm.

Bên cạnh đó, tuyến đường từ trung tâm huyện Nam Trà My lên vùng sâm Ngọc Linh xuống cấp nặng, đi lại rất khó khăn, ô tô 2 cầu mới có thể đi được. Tuyến đường này hiện đang được sửa chữa, Chủ tịch huyện Nam Trà My cho hay, dự kiến đến tháng 8 năm nay tuyến đường mới sửa chữa xong để giao thông thuận lợi. Hiện các điểm du lịch trên địa bàn huyện chỉ thích hợp cho các “phược thủ”, chưa đáp ứng cho số đông du khách muốn khám phá cái mới.

Công Bính

Bài viết Mở tour du lịch miễn phí đến vùng sâm Ngọc Linh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Hướng dẫn đường đi

• Cách 1: Từ trung tâm thành phố Đà Nẵng, bạn đi ra đường Võ Nguyên Giáp -> đường Trường Sa -> đường Biển để tới được thành phố Hội An (khoảng 29km), đường này sẽ đi sát bờ biển, thuận tiện cho việc ngắm cảnh đẹp ở đây.
• Cách 2: từ thành phố Đà Nẵng, bạn đi theo đường Lê Văn Hiến -> Trần Đại Nghĩa -> Lê Hồng Phong để tới thành phố Hội An (khoảng 28km).

Từ Đà Nẵng bạn cũng có thể đi xe bus qua bến xe Hội An (cách trung tâm phố cổ chừng 1km) với giá vé là 20.000đ, cứ 20 phút sẽ có 1 xe.

Hội An nhìn từ trên cao

Địa điểm du lịch ở Hội An

Hội An vốn là một thị xã cổ của người Việt, kiến trúc các ngôi nhà ở nơi đây hầu như còn nguyên vẹn (mới chỉ được làm mới thừ đầu thế kỷ 19, tức là đã được xây dựng từ trước đó khá lâu). Khu phố cổ nằm ở phường Minh An, rộng khoảng 2km2. Đường phố ở đây ngắn hẹp và khá dốc. Trước mỗi nhà đều treo đèn lồng, kiến trúc của các nhà nhìn khá giống nhau: đều chỉ có từ 1-2 tầng, nhà được xây bằng gạch, gỗ.

Hội An về đêm

Ở đây có nét đẹp bình dị đến lạ thường, vừa cổ kính, vừa thơ mộng lên rất thu hút du khách, mỗi thời điểm trong ngày Hội An lại có những vẻ đẹp riêng. Sáng sớm bạn nên dậy sớm ra ngắm cảnh phố phường vẫn còn chưa mở cửa, rồi tranh thủ nhâm nhi café vỉa hè, sau đó bắt đầu hành trình tìm hiểu các ngôi nhà cổ. Nắng chiều vừa tắt thì phố cũng lên đèn, các nhà cổ ở đây sẽ lên đèn trong những chiếc đèn lồng cổ kính.

Vẻ đẹp bình dị ở Hội An

Đêm bạn có thể ra sông Hoài ngắm cảnh phố cổ về đêm, hay đi thuyền trên sông, nghe hát, hay thả đèn hoa đăng,…Tối bạn chỉ cần ra sông Hoài, là đã thấy rất nhiều thuyền đợi mình, bạn nên thỏa thuận giá trước khi lên thuyền, càng đông người thì giá càng rẻ, 1 người sẽ mất từ 20.000đ – 100.000đ tùy thuộc vào mức độ mặc cả và số người lên thuyền. Muốn thả đèn hoa đăng cũng được, bạn mua 10.000đ sẽ được 3 đèn nhỏ.

Buổi tối ở đây các nhà đều lên đèn

Du khách có thể ngồi ở các nhà cổ ngắm Hội An về đêm

Hoặc ra sông Hoài ngắm cảnh, thả đèn hoa đăng

Lưu ý khi tới các địa điểm du lịch Hội An

Bạn lưu ý các địa điểm tham quan ở đây đều mất vé, cụ thể người Việt Nam sẽ mất 80.000đ / 1người / 1 lượt. Với mỗi vé, bạn sẽ được tham quan cảnh chung của phố cổ, các hoạt động nghệ thuật, trò chơi dân gian hay thăm chợ đêm phố cổ. Và tự chọn 3 trong số 22 điểm tham quan sau:

• Công trình văn hóa: Chùa cầu, đình Cẩm Phô, Tụy Tiên Đường Minh Hương, Miếu Quan Công.
• Bảo tàng: Lịch sử văn hóa, Gốm sứ mậu dịch, Văn hóa Sa Huỳnh, Văn hóa dân gian.
• Nhà cổ: Quân Thắng, Đức An, Phùng Hưng, Nhà thờ tộc Trần, Tấn Ký, Nhà thờ tộc Nguyễn Tường.

Nhà cổ Quân Thắng

Nhà cổ Tấn Ký

• Hội quán: Triều Châu, Quảng Đông, Phúc Kiến.
• Xưởng thủ công – mỹ nghệ và xem biểu diễn nghệ thuật cổ truyền ( vào lúc 10g15 và 15g15 hằng ngày) , Xưởng thêu XQ Hội An.
• Mộ các thương nhân Nhật Bản: Gu Sokukun, Tani Yajirobei, Banjiro

Hội quán Triều Châu

Ăn gì ở Hội An?

Hội An có khá nhiều đồ ăn ngon, nhưng giá cũng hơi đắt, dưới đây là những quán ăn ngon ở Hội An:

• Bánh bao bánh vạc: quán Hoa Hồng Trắng (533 Hai Bà Trưng), ăn ngon nhưng giá hơi đắt.
• Cơm gà thì bạn nên tới phố cơm gà – đường Phan Chu Trinh, các quán cơm ngon:
• Cơm gà bà Buội: 26 Phan Chu Trinh, quán này rất nổi tiếng, đông người ăn.
• Cơm gà bà Nga: 9 Phan Chu Trinh
• Cơm gà bà Hồ: ngay cạnh quán cơm gà bà Buội.
• Cơm gà bà Minh (đường Lý Thường Kiệt), quán này ăn khá ngon, giá thì rẻ hơn nhiều so với các quán cơm trên, nhưng chỉ bán từ 17h chiều trở đi.
• Bánh mỳ Phượng ở 2b Phan Chu Trinh
• Thịt xiên nướng Phô Cô ở ngay đầu đường Bạch Đằng
• Cao Lâu ở 687 Hai Bà Trưng
• ….

Nhà nghỉ ở Hội An?

Nhìn chung nhà nghỉ ở Hội An khá đắt, nếu muốn rẻ thì bạn phải tránh thuê những nhà nghỉ ở khu trung tâm. Dưới đây là danh sách các khách sạn 1 sao ở Hội An:

• Khách sạn Thiện Trung (129 Trần Hưng Đạo), sdt: 0510.3861720
• Khách sạn Nhi Nhi (60 Hùng Vương), sdt: 0510.3916718
• Khách sạn Huy Hoàng II (712 Hai Bà Trương), sdt: 0510.3861792
• Khách sạn Hoạ My (201 Lý Thường Kiệt), sdt: 0510.3916582
• Khách sạn Thanh Bình II (đường Nhị Trưng), sdt: 0510.3863715
• Khách sạn Thanh Xuân (30 Bà Triệu)sdt: 0510.3916696, giá 315.000đ/1 đêm.
• Khách sạn Hoàng Trinh (45 Lê Quý Đôn), sdt: 0510.3916579 (phòng 2 giường giá từ 25-28 USD, phòng 1 giường từ 22- 24 USD)
• Khách sạn Nhị Trưng (700 Hai Bà Trưng), sdt: 0510.3863436
• Khách sạn Cửa Đại (18 Cửa Đại), sdt: 0510.3862231
• Khách sạn Thanh Vân (78 Trần Hưng Đạo), sdt: 0510.3916916 (giá phòng rẻ nhất là gần 600.000đ/ 1phong)
• Khách sạn Đồng Khánh (42 Nguyễn Duy Hiệu), sdt: 0510.3914400
• Khách sạn Vĩnh Huy (203 Lý Thường Kiệt), sdt: 0510.3916559

Ở đây cũng có dịch vụ homestay, giá cũng không rẻ như homestay ở miền Bắc, giá khoảng 100.000đ/ 1 người nhưng vẫn là rẻ hơn nhiều so với đi ở nhà nghỉ, khách sạn ở đây. Bạn có thể liên hệ một số nhà nghỉ homestay này:

• Chị Hương 24 La Hội, sdt: 0905.892.059
• Nam Ngãi Guset House 626 Hai Bà Trưng
• Chị Châu 9 Phúc nguyên, sdt: 0932.533.977.

Một số lưu ý khi tới đây du lịch:

• Phải nhớ gọi điện đặt trước phòng, vì giá phòng ở đây khá đắt và thường bị hết phòng.
• Không cần phải mua hết vé vào các địa điểm, chỉ nên chọn 1 vài nhóm địa điểm ở phố cổ để đi thôi.
• Gần ngay phố cổ Hội An là biển Cửa Đại, bạn có thể đi ra đấy để tắm biển.
• Nên kết hợp du lịch Đà Nẵng và Hội An, vì chúng rất gần nhau: Hội An chỉ có nhà cổ và biển, chơi 1 ngày là chán rồi nên bạn có thể nghỉ lại tại đây rồi qua bên Đà Nẵng chơi, ở đó có nhiều điểm du lịch hấp dẫn và thú vị.

Trên đây là kinh nghiệm du lịch Hội An của mình, hi vọng sẽ giúp bạn lên lịch trình cho chuyến du lịch Hội An của mình tiết kiệm và hoàn hảo nhất.

Bài viết Kinh nghiệm du lịch Hội An Quảng Nam đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

“Chị đang ở Lâm Đồng à? Khi về ráng mang cho em bó lá nhíp nghe. Em nhớ… Ráng đó!” – Tin nhắn của cậu em trai đến khi xe ô tô đang leo đèo Bảo Lộc. Mùa mưa, màu xanh của bạt ngàn của núi rừng thức giấc, lá nhíp mà em trai tôi kêu “nhớ” đang lẫn đâu đó trong những tán cây kia.

Lá nhíp

Khoảng năm 1991, mẹ dắt chúng tôi rời Bắc Giang đến Lâm Đồng sinh sống. Nhà chúng tôi nghèo, sống bám rừng, một buổi đi học, một buổi chị em tôi theo mẹ đi rừng chặt lồ ô giấy, tuốt mây kiếm sống.

Độ ấy mùa mưa, khi ba mẹ con tôi trèo qua ngọn đồi Xanh thì mưa mịt mùng. Mưa như roi quất, mẹ ôm hai con che mưa, rồi luồn rừng tìm đường về nhà. Nhưng mưa đã làm chúng tôi lạc sang một ngọn đồi khác vì mất phương hướng.

Đói, lạnh và sợ nữa. Chỉ thấy trập trùng núi kế tiếp núi, lại núi… Mẹ luôn nắm chặt tay các con thì thầm: “Chúng ta sắp tìm được về nhà rồi”.

Nói là sắp… nhưng đến khi trời sập tối chúng tôi mới tìm được đường về nhà. Nhà chúng tôi ở sau ngọn đồi Cha (một ngọn đồi trồng tràm của một vị cha xứ nên người địa phương gọi là đồi Cha), có lối đi tắt qua nhà cô Kgléo (người dân tộc K’Ho), đi lối ấy sẽ gần hơn rất nhiều nên chúng tôi cũng hay đi rừng bằng đường tắt ấy.

Khi đi ngang nhà cô Kgléo, cô gọi với theo bảo đợi cô, cô cho bó lá nhíp rồi dặn về lặt lá, lặt ngọn nấu canh, cho thêm chút muối thôi, không cần cho thêm thứ chi cả, ăn ngọt lắm, đi rừng về muộn vầy chắc không có thứ chi để ăn.

Tô canh lá nhíp ngon lạ, ngon lùng

Bữa cơm chiều muộn lẫn với cơn lạnh của mưa đã ngấm tận vào từng tế bào là bát cơm chan canh lá nhíp nóng hổi. Chỉ có canh thôi mà ngon lạ, ngon lùng. Đó là lần đầu tiên chúng tôi ăn canh lá nhíp, để rồi những bữa cơm sau này, người bạn lá ấy cứ đồng hành với chúng tôi mãi thành quen, thành thân, thành gắn bó mà chẳng bao giờ biết “chán”.

Khi mẹ mất, chúng tôi dắt díu nhau về miền Tây thì món canh lá nhíp vẫn còn đong đầy trong kí ức, rồi có ai đó về Tây Nguyên dặn dò thiết tha chỉ mang về một bó lá nhíp ăn cho đỡ nhớ…

Nỗi nhớ của em trai theo tôi cùng chuyến xe đi Bảo Lộc, đến Đà Lạt, tôi qua Đak Lak rồi trở lại Madaguil thăm lại ngôi nhà ven núi mà cả đoạn đời gian khó mẹ con tôi từng ở.

Ngôi nhà gỗ nhỏ của mẹ con tôi thì không còn, đất thì đã bán cho người khác, một ngôi nhà khang trang đã được xây trên khu đất ấy. Nhưng nhà cô Kgléo thì vẫn còn chỗ cũ. Con đường mà mỗi trận gió đi qua mù cơn lốc đỏ trước kia đã được thay thế bằng con đường trải nhựa mượt như lụa

Cô Kgléo đã già, nhưng chân vẫn dẻo đi rừng, cô hỏi muốn ăn thứ chi để cô đi chợ mua đãi, tôi bảo chỉ thèm canh lá nhíp. Cô ngạc nhiên: “Tưởng muốn ăn thứ gì cao sang hơn, chớ cái thứ lá “bám” bữa cơm mỗi ngày mấy chục năm không chán sao?”. Tôi thưa: “Con không chán, chỉ thấy nhớ thôi”.

Tôi bảo cô cứ ở nhà, tôi còn nhớ đường ra khu đồi Cha, đồi Xanh để tôi đi hái lá nhíp. Cô Kgléo cười vang nói đồi Cha người ta san gần phẳng rồi làm gì có rừng cho lá nhíp mọc, đồi Xanh mãi tít xa, mà lá nhíp bây giờ người ra bán đầy chợ rẻ lắm, mua cho tiện.

Thì đành rằng biết thế, nhưng nhớ lá nhíp còn có nghĩa là nhớ rừng, nhớ ngọn đồi Xanh, nhớ mẹ tôi nữa. Cũng như trên nẻo đường tôi đi, không phải cứ đến Madaguil mới ăn được lá nhíp, tôi có thể mua bất cứ đâu ở vùng Tây Nguyên này hoặc dọc đường về buôn làng của đồng bào S’tiêng ở Bình Phước hay ở Quảng Nam, Bình Thuận, Côn Đảo, Khánh Hòa… Nhưng đặc biệt rất nhiều ở Lâm Đồng.

Lá nhíp mọc quanh năm, nhưng khoảng đầu mùa mưa là thời điểm lá ngon nhất

Lá nhíp (hay lá bép, rau ranh) có hình dạng, kích thước gần giống với lá chôm chôm, lá nhãn. Cây nhíp hợp với đất đỏ bazan, có vị ngọt thanh, thơm nhẹ. Người K’Ho còn gọi loại lá này một cái tên thân mật nữa – lá bột mì chính (bột ngọt).

Lá nhíp non có màu đỏ gạch, “cứng ngày” hơn chút là màu vàng nhạt, rồi tới màu xanh non, già hơn nữa là màu xanh đậm. Khi nấu chín, lá có vị dẻo, ngọt và bùi. Lá nhíp là một trong những món ăn khoái khẩu của tê giác. Trước kia khi vào rừng, nếu phát hiện có tê giác thì ở đó sẽ có nhiều lá nhíp. Đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây nguyên thường xuyên và yêu thích sử dụng lá nhíp làm rau ăn ở dạng xào hoặc nấu canh với cá suối.

Lá nhíp mọc quanh năm, nhưng khoảng đầu mùa mưa là thời điểm lá ngon nhất. Mưa làm đọt mầm cây nhíp bung nở, lá mượt óng như nắng xuân, nấu xanh chỉ cần nêm chút muối mà không cần nêm gia vị gì thì canh vẫn rất ngọt.

Nghe nhiều cựu chiến binh kể lại rằng thời kháng chiến khi lương thực hết thì lá nhíp và rau tàu bay là thứ rau chủ lực của bộ đội ta. Người Chơ ro có một món canh gọi là canh thụt (còn có tên khác là canh bồi hay là canh đại ngàn) được nấu từ lá nhíp và một số lá, quả rừng khác.

Cô Kgléo kể canh ống thụt là canh nấu trong ống lồ ô của người đồng bào khi họ đi rừng. Cũng giống như xuất xứ của cơm lam, đi rừng không có xoong nồi chi cả, ngã ống lồ ô nấu cơm, nấu canh. Đi rừng thì phải biết lá gì, quả gì, củ gì ăn được đặng không có gạo ăn thì có lá ấy, quả ấy, củ ấy nấu lên mà ăn.

Cũng có khi người đồng bào bắt được con cá suối thả vào ống lồ ô nấu chung, canh thêm chất, thêm ngon, ngọt. Nấu canh ống lồ ô không thể nấu đại được, nếu ống lồ ô non thì nhựa lồ ô tiết ra với canh ăn đắng, hăng; nếu ống quá già khi gặp lửa sẽ nứt, canh chảy hết ra ngoài.

Canh lá nhíp nấu ống lồ ô

Lúc nấu canh phải chú ý xoay đều ống lồ ô, để nghiêng nghiêng, đến khi nước sôi chỉ cần thọc cây vào dầm nát và tiếp tục nấu cho đến khi chín. Canh chín cho thêm lá é, muối ớt Canh chín sẽ sền sệt hương của lá, quả, củ quyện vào nhau thơm ngát rất khó tả. Canh ống thụt ngọt vị rừng, thơm mùi rừng, ăn vô không chỉ ấm cái bụng mà còn khỏe cái chân, tinh đôi mắt.

Người ta nghiên cứu được rằng trong lá rau nhíp có tới 16 loại Aminoacid (trong số 20 Aminoacid quan trọng không thể thiếu đối với con người) tham gia xây dựng Protein nhằm đảm bảo các chức năng xúc tác, miễn dịch, vận chuyển… cho các hoạt động sống hàng ngày của cơ thể.

Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt cũng cho biết hàm lượng các chất khoáng trong lá rau này khá cao, trong đó K, Fe, Cu, Zn, Mo, Mg và Mn cao hơn nhiều so với xà lách, bông cải trắng… Không chỉ ngon, đủ calo, an toàn, lá bép còn chứa các hoạt chất sinh học tự nhiên cần cho sức khỏe. Chất chiết xuất trong lá cây bép có chứa các chất kháng sinh có ích cho cơ thể.

Có lẽ bởi các nghiên cứu ấy cho biết lá nhíp quý nên lá nhíp được thực khách tìm đến Tây Nguyên muốn dùng, các nhà hàng mua lá nhíp về nấu với tôm, thịt, xào tỏi hoặc kết hợp các loại rau khác như bồ ngót, lạc tiên, cà đắng, măng rừng, đọt mây, đọt đác, khoai mài… Món ăn này cần thêm một ít ớt xanh để tạo vị cay, thơm. Khi thưởng thức ta sẽ cảm nhận được hương thơm của lá nhíp, vị cay của ớt, vị bùi, béo của đọt mây. Nghe các bậc cao niên người K’Ho kể lại món canh thụt còn là món ăn cúng Yàng có từ rất xa xưa…

Không chỉ ngon, đủ calo, an toàn, lá nhíp còn chứa các hoạt chất sinh học tự nhiên cần cho sức khỏe

Rừng càng ngày càng lùi xa, tê giác gần như tuyệt chủng, lá nhíp “trốn” mãi trên cái núi xa, trèo mòn chân mới hái được gùi lá nhíp nhưng người đồng bào không để ăn mà đem ra chợ bán, một k‎ý lá nhíp giá khoảng 50.000 đồng mua được 5 k‎ý gạo nên ăn lá nhíp bây giờ “hoang” lắm.

Tôi men theo con suối, Tây Nguyên đang mùa mưa, nhìn những quả đồi xẻ dọc, xẻ ngang, xe múc mang múc từng phần “thịt” của quả đồi tôi như muốn khóc. Đồi Xanh không xa như trước nữa, cũng chẳng rậm rạp bóng cổ thụ để đến mức trong cơn mưa rừng mẹ con tôi lạc bước.

Vuốt mồ hôi trên mặt, tôi như thấy phiến lá non tơ màu phơn phớt đỏ của lá nhíp mỉm cười… Tôi bẻ thêm mấy nhánh măng, hái thêm lá lạc tiên, đọt mây, hết buổi sáng đã lưng gùi lá… Buổi trưa nay, nỗi nhớ rừng của tôi có lẽ sẽ vơi đi phần nào để rồi tôi chia bớt nỗi nhớ Tây Nguyên mang về cho cậu em trai…

V.H

* Trích từ loạt bài “Hành trình tìm kiếm món ăn dân dã truyền thống ẩm thực ba miền” dành riêng cho chương trình Chiếc Thìa Vàng 2014

Bài viết Nỗi nhớ canh lá nhíp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Bánh gio là thứ bánh được làm từ gạo nếp và… gio. Không phải thứ “gio” (hay còn gọi là tro) nào cũng làm được bánh. Phải là gio của lá gai lễ ốc (lá găng), lá tầm gửi, thân lá cây vừng phơi khô hoặc gio của hạt xoan chín, gio rơm nếp. Gio được hòa tan với nước, lắng trong rồi ngâm với gạo nếp cái hoa vàng sẽ cho ra màu nâu vàng trong, lóng lánh như màu hổ phách và tạo ra vị ngai ngái đặc trưng không thể lẫn vào đâu được.

Để được thứ gio tạo ra màu hổ phách đó không phải là thứ sẵn có ngay được mà là sự chuẩn bị của nhiều tháng năm trước đó. Độ tháng 8, người ta thu hoạch vừng lấy hạt và nhặt những cây vừng hạt trấu ở những khu đất hoang phơi khô rồi đem đến nơi sạch sẽ khô ráo đốt lấy gio.

Gio thả vào vại sành với tỉ lệ 30 lít nước thì vừa đủ 1kg gio, thêm 500 gram vôi cục. Đợi cho gio, vôi ấy tan, lắng lại thì gạn lấy nước trong. Nước này cất đi, có thể để dành đến tết Đoan Ngọ để gói bánh. Không dùng gio ấy thì dùng gio của rơm nếp và quả xoan chín phơi khô.

Sau tết, hoa xoan tím ngan ngát khắp các cung đường quê, rồi hoa rụng dần khi hè đến, những quả xanh non nhu nhú nhô lên kết thành chùm đong đưa gió đùa trông rất đẹp… Tháng 12 quả chín, rủ chim chóc hót râm ra trên tàn cây, đường quê rộn rã xôn xao. Quả chín thì trẩy xuống, phơi khô, đốt cùng rơm nếp, ngâm nước và lắng trong.

Nhưng chỉ gio thôi thì chưa nên màu hổ phách, phải có củ măng tre tươi đem về nướng treo gác bếp. Khi gói bánh thì tước măng thành sợi nhỏ như chỉ trộn với gạo nếp ngâm nước gio khoảng 5 đến 6 tiếng. Khi hạt gạo ngậm nước, căng mọng, bấm vào thấy hơi bở thì vớt ra xả với nước sạch, xóc với một chút muối và để ráo.

Bánh gio ngon nhất là khi được gói bằng lá chít rừng. Lá được chọn là những lá tươi xanh, to bản và lành lặn, rửa sạch luộc kĩ nhiều lần cho phai bớt mùi hăng rồi lau thật khô trước khi gói. Cũng có nơi người ta gói bằng lá dong tẻ luộc hoặc hấp, tước gân lá cho dễ gói nhưng lại không hợp bằng lá chít.

Gạo để vào lòng chiếc lá phải gọn, đều, rồi quấn lá và bẻ mép ở hai đầu bánh cho thật khít và cân đối để chiếc bánh chín bóc ra nhìn nuột nà, ngon mắt. Người ta có thể gói bánh dài hoặc bánh vuông. Dây buộc bánh cũng không được quá chặt để khi đem luộc, hạt gạo nếp có thể nở và chín đều.

Khi gói tránh để bánh dính mỡ, bánh sẽ dễ bị ngân, không thể chín nhừ, xếp bánh vào nồi đổ ngập nước (nước luộc bánh cũng cho một ít nước tro, dưới đáy nồi được lót một búp măng tre đập dập cho khỏi sát nồi), dùng một rổ lớn đậy lên trên cùng của nồi, dùng một vật nặng đè lên rổ để bánh không nổi. Nấu bánh trong khoảng 5 tiếng là chín. Vớt bánh ra thả vào thau nước sạch (lạnh), đợi cho bánh nguội thì xếp bánh ra nong, nia. Bánh gio có thể để đến nửa tháng vẫn ngon…

Bánh gio chỉ nên vị khi ăn chung với mật mía đã nấu nóng chảy. Bánh tựa một khối ngọc màu hổ phách trong vắt, có thể nhìn thấu bên trong khối ngọc đó. Cắt từng miếng nhỏ bằng đũa hoặc bằng chính dây lạt giằng bánh, chấm vào bát mật mía màu vàng óng, thơm phức rồi nhẩn nha thưởng thức.

Vị man mát của bánh, vị ngọt của mật mía, vị dẻo thơm của nếp rồi thoảng lên hương ngai ngái của lá chít, nồng nồng của gio, của vôi… Vị ấy, hương ấy quyện vào với nhau bền chặt.

Bạn có thể ăn bánh gio khi đang đói nhưng cũng có thể ăn khi bụng đã no vì bánh gio rất dễ tiêu hóa và có thể giảm độ béo khi vừa ăn những đồ ăn giàu đạm, mỡ. Theo kinh nghiệm dân gian, bánh gio còn chữa được kiết lỵ.

Mỗi dịp lễ tết lại có những loại bánh đặc trưng riêng khác nhau. Đó cũng là nét độc đáo của ẩm thực Việt: Tết Nguyên Đán có bánh chưng, bánh giầy; Tết Hàn thực có bánh trôi, bánh chay; Tết Trung thu có bánh dẻo, bánh nướng.;Tết Đoan Ngọ có bánh gio.

Bánh gio còn gọi là bánh âm vì nó có đặc tính thiên âm, bổ âm, do được làm ra từ nguyên vật liệu có tính âm (thực vật và các chất khoáng can xi, kali…). Theo Đông y thì cơ thể con người “dương thường hữu dư, âm thường bất túc”, bánh gio có vị nhạt, tính mát, tốt cho tiêu hóa thích hợp nhất với người già, trẻ nhỏ và chị em có chứng bệnh nóng sốt âm ỉ.

Có lẽ vì thế ngoài truyền thuyết về bánh tro có chức năng tư âm, dưỡng âm nên được mọi người ưa dùng nhất là vào những ngày hạ nắng nóng. Phải chăng vì thế mà bánh gio được chọn là món bánh chính được cúng vào Tết Đoan Ngọ (đoan dương, chính dương) thời điểm nóng nhất trong năm, ngoài lý do từ truyền thuyết cho rằng Tết Đoan Ngọ vốn bắt nguồn Trung Quốc với truyền thuyết về vị trung thần Khuất Nguyên thời vua Hoài Vương.

Nếu chọn ra một thứ bánh thuần Việt nhất, ngoài bánh chưng, bánh dày ra thì bánh gio nằm trong số bánh trái quê nhà ấy. Bánh gio gần như không phải riêng của một làng quê cụ thể nào cả (cho dù nó được cho rằng xuất phát từ Trung Quốc qua truyền thuyết về vị trung thần Khuất Nguyên) mà là thứ bánh chung của mọi phiên chợ quê. Ở khắp ba miền đất nước đều có những ngôi làng nổi tiếng làm bánh gio: Làng Đình Bảng (Bắc Giang), làng Đắc Sở (Hoài Đức, Hà Nội), bánh gio Tây Đình (Vĩnh Phúc), bánh gio Phú Yên (Bình Định), bánh gio Quảng Nam, bánh gio Yên Lãng (Thanh Hóa)…

Chỉ là chiếc bánh be bé thôi, nhưng quê hương là ở đó…

V.H

* Trích từ loạt bài “Hành trình tìm kiếm món ăn dân dã truyền thống ẩm thực ba miền” dành riêng cho chương trình Chiếc Thìa Vàng 2014

Bài viết Bánh gio trong hổ phách đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Bạn hiền chưa gởi mít non xuống thì tôi đã xách ba lô đi Quảng Nam ăn mít trộn quê bạn. Chừng độ tháng 2 đến tháng 4 Âm lịch, mít đeo trên cây như đàn heo nhỏ rúc vú mẹ, lúc này tỉa bớt mít để trái còn lại lớn mẩy căng tròn. Mít non gai mịn đều hái xuống, đúng vào dịp này làm món mít trộn là thích hợp nhất. 

Món mít trộn được làm từ mít ráo. Quả non hái xuống, không bị sâu đục, thớ chắc. Dùng dao gọt bỏ lớp vỏ gai xanh trong thau nước ngập trái mít. Gọt như vậy mít sẽ trắng, không bị mủ bám vào và không bị hôi gió làm mất ngon. Gọt vỏ xong, xẻ dọc từng miếng khoảng 5cm, cắt bỏ cùi, rửa sạch, đem luộc cho vừa chín tới, vớt ra để ráo và thái thành từng sợi nhỏ vừa ăn theo thớ mít.

Mít có thể trọn với cá chuồn, da heo xắt chỉ, thịt ba rọi xắt chỉ, tôm tươi luộc bóc vỏ…

Nếu trộn với tôm thì chọn tôm thật tươi, rửa sạch, bỏ vỏ, ướp gia vị vừa thấm cho dầu vào xào tôm chín. Hoặc có thể trộn với cả tôm và thịt ba rọi. Nếu làm món gỏi mít chay thì dùng đậu hũ chiên vàng thái sợi trộn vào.

Trước khi trộn khử dầu với hành tím băm nhỏ, thả mít đã xắt mỏng rồi trộn với da heo hoặc những món hợp khẩu vị với người dùng rồi nêm thêm gia vị như nước mắm ngon, đường, chút nước cốt chanh cho vừa ăn rồi thêm đậu phộng rang giòn đã sẩy sạch vỏ, tiêu xay… Cuối cùng thì thêm rau răm, rau húng thái rối cùng bắp chuối sứ, ớt đỏ xắt sợi vào trộn đều.

Ăn mít trộn đúng điệu không ăn bằng muỗng, đũa mà xúc bằng bánh tráng nướng, mà phải là bánh tráng Phú Chiêm, Điện Phương, chấm nước mắm cay…

Mít trộn ngày xưa chỉ nem nép góc bếp mỗi nhà người dân Quảng Nam, rồi sau đó thành món mời khách hay các dịp giỗ chạp. Bây giờ thì “món nhà quê” đã có mặt trong các nhà hàng, trở thành món ngon quê hương không thể không kể đến khi đến Quảng Nam.

Bạn nói Quảng Nam nhiều món ngon để nhớ lắm sao nhớ món mít trộn dân dã? Thì chỉ là cây trái vườn nhà, mộc mạc thôi nhưng đượm tình. Tỉ dụ như cái tình bạn lụi cụi làm món mít trộn cho ăn, như cái tình cả gia đình quây quần lại vừa ăn mít trộn xúc bánh tráng vừa xôn xao cười nói hỏi han nhau.

Tôi kể bạn nghe ở chợ Hàn (Đà Nẵng) có chị bán mít trộn đứng nơi ấy dễ đến chục năm. Chục năm trước tôi đến Đà Nẵng ăn mít trộn của chị để rồi cứ vài năm tôi trở lại Đà Nẵng quay lại chợ Hàn vẫn thấy chị bán ngay cái góc chợ cũ ấy. Giờ thì ngoài món mít trộn chị bán thêm bánh bèo, chè đậu đen nữa.

Tôi cũng ăn mít trộn vài nơi như ở Huế, Quảng Ngãi, Đà Nẵng nhưng thương nhất vẫn là món mít trộn vào mỗi độ giêng hai bạn làm…

Bạn cười kể, món ấy của nội làm cứu đói cho cả nhà rồi má học lại, má dạy cho bạn. Giờ nội với má đã thành người thiên cổ, chỉ còn chút này, dù bận rộn đến đâu cũng ráng mà giữ lại…

V.H

* Trích từ loạt bài “Hành trình tìm kiếm món ăn dân dã truyền thống ẩm thực ba miền” dành riêng cho chương trình Chiếc Thìa Vàng 2014

Bài viết Xách ba lô đi Quảng Nam ăn mít trộn đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Theo đó trong năm 2014 tới, ngoài các dịch vụ đang được triển khai và nâng cấp, Trung tâm dự định sẽ tổ chức thêm một số hoạt động văn hóa mới như: Biểu diễn Nhã nhạc Cung đình vào một số buổi tối hàng tuần; Tái hiện một số nghi thức cung đình tại Trường lang Tử Cấm thành; Biểu diễn nghệ thuật kết hợp trình diễn trang phục cung đình và áo dài Huế.

Đồng thời, trung tâm sẽ tiếp tục kêu gọi đầu tư theo hình thức xã hội hóa để tổ chức một số dịch vụ ẩm thực, giải khát cao cấp tại khu vực phủ Nội Vụ và những vị trí đẹp, phù hợp trong khu Đại Nội. Trung tâm cũng sẽ đẩy mạnh đầu tư phát triển dịch vụ tại Cung An Định; Đầu tư cơ sở hạ tầng bãi đỗ xe du lịch lăng Khải Định, lăng Minh Mạng nhằm tạo điểm đến khang trang, sạch đẹp đảm bảo cảnh quan, môi trường khu di tích.

Hiện có 6 loại dịch vụ ở di tích Huế gồm: Hướng dẫn – thuyết minh tiếng Việt, Anh, Pháp, Nhật, Nga, Trung cho khách với chất lượng cao; Biểu diễn nghệ thuật cung đình Huế tại nhà hát Duyệt Thị Đường (Đại Nội) gồm Nhã nhạc, Múa Cung đình và Tuồng Cung đình; Bán hàng lưu niệm đặc sản, đồ thủ công mỹ nghệ cố đô Huế và chụp ảnh lưu niệm, in ảnh trên một số đồ vật lưu niệm; Xe điện đưa đón khách ở Đại Nội và một số tuyến đường ở Kinh Thành Huế, sắp tới sẽ mở rộng sang một số tuyến đường ở bờ Nam sông Hương, nối kết giữa các khách sạn và điểm du lịch, dịch vụ trong thành phố và lên một số lăng tẩm;

Xe điện hoạt động vào đầu năm 2013 đã đem lại sự tiện lợi khi du khách muốn đi tham quan khu di sản Huế rộng lớn

Đi xe ngựa tham quan Hoàng Cung; Giải khát ở 2 điểm chuyên phục vụ là Lầu Tứ Phương Vô Sự và Bình An Đường cùng các điểm bán hàng lưu niệm; Thuyền Ngự tham quan sông Hương và yến tiệc trên thuyền Ngự Long Quang trước bến Phu Văn Lâu; Ẩm thực cung đình Huế và thưởng thức biểu diễn nghệ thuật tại nhà hát Duyệt Thị Đường vào các buổi tối theo đơn đặt hàng của du khách và công ty lữ hành du lịch.

Ngự thuyền Long Quang khám phá sông Hương

Theo TS. Phan Thanh Hải, tổng doanh thu dịch vụ từ khu di sản Huế 2003 – 2013 đạt khoảng 61,5 tỷ đồng. So sánh cùng giai đoạn (2003 – 2013) thì cơ cấu nguồn thu dịch vụ chỉ chiếm 7% so với nguồn thu vé tham quan. Đây là một tỷ lệ rất thấp so với tiềm năng, lợi thế của khu di sản văn hóa Cố đô Huế.

Một nguyên nhân chính có thể thấy rõ. Đó là, tại các điểm tham quan này có quá ít các loại hình dịch vụ du lịch được đầu tư phát triển và thiết kế một cách hợp lý và có chất lượng. Thậm chí loại hình dịch vụ đơn giản nhất là các sản phẩm lưu niệm phục vụ du khách cũng không đa dạng và mang tính độc đáo riêng biệt của vùng Huế. Đặc biệt là đang còn thiếu các hoạt động dịch vụ đặc trưng của xứ Huế vào buổi tối. Có lẽ điều đó đã tạo ra phần nào sự nhàm chán cho khách tham quan khi thăm khu di tích Huế và họ thực sự không biết phải tiêu tiền như thế nào để thưởng thức cho hết cái hay nét đẹp của di sản văn hóa Huế.

Một thực tế là khách lưu trú ở Huế thời gian rất ngắn, do dịch vụ du lịch chưa thực sự hấp dẫn. Nâng cao chất lượng bằng các loại hình dịch vụ mới lạ, đặc trưng “chất” cố đô Huế sẽ khắc phục được điều này

“Điều này có thể đã đưa đến một hiện tượng là lượng khách du lịch đến Huế tuy có tăng nhưng số ngày lưu trú trung bình của khách quốc tế và nội địa ở Huế lại giảm, chỉ xấp xỉ 2 ngày, khá ngắn so với các tỉnh lân cận như Đà Nẵng, Quảng Nam,… Con số này cho thấy mức độ khai thác dịch vụ du lịch của tỉnh Thừa Thiên Huế nói chung và tại khu vực di tích Huế nói riêng chưa xứng đáng với tiềm năng của du lịch của tỉnh Thừa Thiên Huế” – TS. Hải trăn trở.

Thời gian qua, Trung tâm đã liên tục tìm thêm những hướng đi mới cho phát triển dịch vụ, đảm bảo sự phục vụ vượt chất lượng mong đợi của du khách. Điều quan trọng nhất là khai thác dịch vụ một cách hiệu quả từ những tiềm năng thế mạnh của từng di sản, chứ không thương mại hoá di sản.

Chương trình Tuần lễ vàng du lịch tại Di sản Huế do Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế tổ chức, theo số liệu thống kê mới nhất chiều 29/12/2013 cho thấy trong 6 ngày (từ ngày 24/12) đã có 27.770 lượt khách, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2012. Trong đó có 21.300 lượt khách quốc tế và 6.470 lượt khách nội địa đến thăm các điểm di tích Huế. Tổng doanh thu đạt 2,2 tỷ đồng, tăng 11,95 % so với cùng kỳ năm ngoái. Điểm nhấn đặc biệt của tuần sự kiện này là việc Trung tâm đã đón lượt du khách thứ 2 triệu đến thăm di tích Huế vào sáng 24/12.

Cũng trong năm qua, tổng thu vé tham quan từ ngày 1/1/2013 đến ngày 29/12/2013 của Trung tâm đạt 126,2 tỷ  đồng, tăng 20,6% so với cùng kỳ năm 2012 (vượt 21,2 tỷ đồng so với số ngân sách nhà nước giao).

Bài viết Thêm nhiều hoạt động hấp dẫn ở Di sản Huế năm 2014 đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.

Sông Trà Khúc chảy vắt ngang Quảng Ngãi như động mạch chính của Quảng Ngãi, nó cùng sông Vệ chảy dồn về cửa Cổ Lũy. Cổ Lũy là điểm giữa của hai huyện Sơn Tịnh và Tư Nghĩa chính là phố cổ Thu Xà (Nghĩa Hòa, Nghĩa Hà – Tư Nghĩa, Quảng Ngãi).

Thời đó, khu phố này đã xuất hiện nhà 2 tầng với kiến trúc được bài trí theo đặc trưng của người Hoa. Ngôi nhà cao nhất khu phố này là hiệu Đồng Ích làm nơi buôn bán, chứa hàng.

Đánh cá lúc bình minh trên sông trà

Theo cách giải nghĩa của nhiều người, “Vạn” là nơi tập hợp gom góp các bạn chài, cũng gọi là vạn chài và cũng là nơi tụ họp của các nhà buôn và thợ thủ công nên còn gọi là vạn buôn, vạn nghề. Vạn Thu Xà là một vạn buôn bán còn Thu Xà có từ bao giờ thì cũng chưa có tài liệu nghiên cứu, chỉ biết nó lằm trên đất làng Tiên Xà, tổng Nghĩa Hà phủ Tư Nghĩa xưa thuộc Thừa Tuyên, Quảng Nam.

Từ khi có Vạn Thu Xà dân chúng thường theo thuyền buôn – ghe bầu, chở hàng chục tấn đường, tấn dầu lạc ra Hội An và các bến cảng sông phía bắc để bán rồi mua đồ sứ, đồ gốm đồ dùng bằng gỗ, bằng đồng cho Vạn Thu Xà.

Ngay từ thuở trước, Vạn Thu Xà đêm đêm đã có điện, nhà lầu san sát hai bên phố. Có hãng dầu Shell, hãng rượu, hãng bia BGI (con cọp) có bưu điện – nhà dây thép, có nhà thương có nhà máy đèn có trường học chữ quốc ngữ đến bậc tiểu học và trường học chữ hoa của các bang Triều Châm, Hải Nam, Phúc Kiến, Quảng Đông…Hai dãy phố chính có cửa hiệu buôn bán của người Việt gốc Hoa, có các chùa lớn bốn bang và hội quán của người Hoa.

Con đường dọc phố là các cửa hiệu san sát, mỗi tiệm đều treo bảng hiệu viết chữ màu đỏ, ngày lễ thì mới treo lồng đèn đỏ

Vật liệu để xây dựng nhà ở phố Thu Xà, mặt tiền bằng gỗ, tường được xây dựng từ đá ong vàng. Chịu lực cho ngôi nhà là những hàng cột bằng gỗ lim, kiền kiền đen nhánh. Sự phối trộn của gỗ và đá ong đã tạo nên diện mạo ngôi làng có phần cổ kính và có chiều sâu. Kiến trúc Trung Hoa và chất liệu của làng quê Việt Nam đã làm nên nét riêng của phố Thu Xà. Đó cũng là sự khác biệt so với phố cổ Hội An vốn cũng là thương cảng một thời.

                                                                                                                                       Thả nò trên sông

Sông Trà Khúc đoạn cuối Thu Xà là một thắng cảnh. Nhà thơ Nguyễn Cư Trinh, một tuần phủ của Quảng Ngãi thế kỷ 19 đã dùng hình ảnh “Thiên ấm niên hà” để ví von ngọn Thiên ấn tứ bề vuông vắn như chiếc ấn đóng bên dòng sông Trà tươi đẹp, nên thơ. Ngày ấy Thừa tiên Quảng Nam (gồm ba tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định bây giờ) có 14 cửa sông, sau Hội An (cửa sông Thu Bồn) thì cửa sông Trà Khúc là nơi giao lưu nhiều tàu buôn ngoại quốc nhất đến từ Nhật, Pháp, Bồ Đào Nha… Thờ đó, cửa sông này là cửa ngõ quan trọng của dải đất miền Trung giàu thịnh.

Nếu từ xa đặt chân đến Thu Xà, người ta nói rằng đây là ngôi làng nong, nia thì cũng không sai. Đó là hàng ngàn chiếc nong phơi đường được đặt khắp nơi, từ mép đường cho đến bờ sông. Hằng ngày, thuyền chèo tấp nập chở đường muỗng từ các vùng đến Thu Xà. Thuyền cập sát sau nhà, bỏ một miếng ván làm cầu bập bênh là bắt đầu công việc bốc vác. Mỗi tiệm đều xếp hàng trăm vỏ muỗng đường bằng đất sét thành những hàng dài trông khá đẹp mắt. Đường được rút khô mật, sau đó cưa thành nhiều khúc để phân loại.

Đó là vào thời điểm khoảng tháng 10 hàng năm, lúc gió mùa thổi, từ đoàn hồng đầu thuyền (thuyền sơn đầu đỏ) căng buồm từ Phúc Kiến, Triết Giang hướng về Cổ Lũy họ mang lên Thu Xà thứ lụa Hàng Châu, gấm Tứ Xuyên, sứ Giang Tây và thuốc bắc: qui sâm, thục địa, phục linh đổi lấy các thổ sản từ nguồn sông Trà như quế, hồ tiêu, đường, mật ong, trầm hương, tốc hương, kỳ nam.

Vạn Thu Xà kéo theo đó cũng là sân chơi cực kỳ thú vị của những đứa trẻ. Nhảy tùm xuống sông tắm, những đứa trẻ như chú nhái ngụp lặn, thỉnh thoảng lại ngoi lên, đưa tay nhón một cục đường bỏ vào miệng, mặc cho tiếng hít hà của chủ nhà vọng lại.

Vạn Thu Xà bây giờ chỉ là một thôn nhỏ, sau bao nhiêu cuộc dâu bể đã bày đi, xóa lại. Những ai đã sinh ra lớn lên ở Vạn Thu Xà sẽ không quên được những ký ức đẹp về con phố cổ sầm uất một thời.

Bài viết Thương nhớ Vạn Thu Xà! đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Đi Đâu Chơi Gì.